Phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông cho giảng viên trẻ nhà trường Quân đội trong bối cảnh chuyển đổi số
Tốc độ:1x
(QK7 Online) - Trong bối cảnh chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông đang trở thành thành tố cốt lõi cấu thành năng lực nghề nghiệp của đội ngũ giảng viên trong các nhà trường Quân đội.
Học viên học tập trên hệ thống E-learning tại Trung tâm Học liệu - Thư viện, Trường Sĩ quan Thông tin
Thực tiễn những năm qua cho thấy, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông của giảng viên trẻ nhà trường Quân đội đã có bước phát triển nhất định, song mức độ phát triển còn chưa đồng đều, khả năng khai thác dữ liệu, thiết kế học liệu số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo của một bộ phận giảng viên còn hạn chế. Yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại theo nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII đòi hỏi phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ cán bộ giảng dạy, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu hệ thống giải pháp phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông cho giảng viên trẻ nhà trường Quân đội hiện nay.
Năng lực công nghệ thông tin và truyền thông của giảng viên trẻ nhà trường quân đội là sự tổng hòa giữa yếu tố chất cá nhân, tri thức công nghệ thông tin và truyền thông, phương pháp tư duy công nghệ thông tin và truyền thông cùng kỹ năng công nghệ thông tin và truyền thông, được huy động và vận dụng một cách thống nhất nhằm thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và các hoạt động chuyên môn, phù hợp với chuyên ngành, chức trách, vị trí việc làm, đồng thời bảo đảm yêu cầu chính trị, kỷ luật, an toàn và bảo mật trong môi trường quân sự.
Cấu trúc của năng lực này bao gồm bốn thành tố có quan hệ hữu cơ, tác động và chuyển hóa lẫn nhau trong hoạt động nghề nghiệp. Tố chất cá nhân đóng vai trò là nền tảng ban đầu, tạo ra sự nhạy bén, tính chủ động, khả năng thích ứng và ý thức trách nhiệm. Tri thức công nghệ thông tin và truyền thông cung cấp cơ sở nhận thức, giúp giảng viên hiểu rõ bản chất, chức năng, giới hạn của công nghệ và các yêu cầu về an toàn, bảo mật. Phương pháp tư duy công nghệ thông tin và truyền thông định hướng cách thức phân tích, đánh giá, lựa chọn và giải quyết vấn đề nghề nghiệp một cách khoa học, linh hoạt. Kỹ năng công nghệ thông tin và truyền thông hiện thực hóa tri thức và tư duy thành các thao tác, hành động cụ thể với mức độ chính xác, thành thạo và hiệu quả cao trong sử dụng thiết bị, phần mềm, tìm kiếm, xử lý dữ liệu, tạo lập nội dung, truyền tải thông tin và tổ chức giao tiếp trên môi trường số.
Kết quả khảo sát thực tiễn tại một số học viện và trường sĩ quan Quân đội cho thấy đội ngũ giảng viên trẻ có nhiều ưu điểm nổi bật. Về tố chất cá nhân, giảng viên trẻ thể hiện khả năng sẵn sàng tiếp cận, thích ứng tốt với công nghệ mới cùng ý thức trách nhiệm và kỷ luật cao trong sử dụng công nghệ. Về tri thức công nghệ thông tin và truyền thông, lực lượng này nắm vững các thiết bị, phần mềm và nền tảng cơ bản, đặc biệt là hiểu biết sâu sắc về an ninh, an toàn và bảo mật thông tin quân sự, phản ánh ý thức chấp hành nghiêm các quy định bảo mật của quân nhân. Về phương pháp tư duy, giảng viên trẻ có khả năng xác định tương đối đúng nhu cầu thông tin phục vụ nhiệm vụ. Về kỹ năng công nghệ thông tin và truyền thông, sử dụng thành thạo thiết bị, phần mềm, làm tốt công tác tìm kiếm, khai thác thông tin và thực hiện nghiêm các quy định bảo mật.
Bên cạnh những ưu điểm đạt được, kết quả khảo sát cũng chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân cần tập trung khắc phục. Về hạn chế, phương pháp tư duy công nghệ thông tin và truyền thông là thành tố còn nhiều bất cập, trong đó tư duy phản biện trước thông tin và kết quả do công nghệ tạo ra cũng như khả năng kết hợp nhiều công cụ để giải quyết vấn đề vẫn ở mức thấp. Tri thức và kỹ năng về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công cụ phân tích dữ liệu chuyên sâu và ứng dụng trong nghiên cứu khoa học còn hạn chế, với tỷ lệ đánh giá ở mức trung bình trở xuống chiếm tỷ trọng đáng kể. Những hạn chế đó xuất phát từ nguyên nhân khách quan và chủ quan như công nghệ thay đổi quá nhanh trong khi nội dung đào tạo, bồi dưỡng chưa cập nhật kịp thời, chương trình bồi dưỡng chuyên sâu theo vị trí việc làm còn thiếu, hạ tầng, thiết bị và phần mềm chuyên ngành ở một số nhà trường chưa đồng bộ, cùng với quỹ thời gian dành cho tự học, tự nghiên cứu của một bộ phận giảng viên còn hạn chế do áp lực công tác chuyên môn.
Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra, để phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông của giảng viên trẻ nhà trường quân đội đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và xây dựng nhà trường thông minh, cần thực hiện đồng bộ bốn giải pháp cơ bản sau:
Thứ nhất, đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng năng lực công nghệ thông tin và truyền thông cho giảng viên trẻ theo chuyên ngành, chức trách và vị trí việc làm. Công tác đào tạo, bồi dưỡng đóng vai trò cốt lõi và giữ tính định hướng chiến lược trong việc nâng cao chất lượng toàn diện cho đội ngũ giảng viên trẻ trong các nhà trường Quân đội hiện nay. Thực tiễn đòi hỏi phải kiên quyết chuyển mạnh từ phương thức trang bị kiến thức chung, dàn trải sang tiếp cận phát triển năng lực toàn diện, gắn chặt nội dung bồi dưỡng với đặc thù nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực tiễn hoạt động chuyên môn của từng nhóm đối tượng. Nội dung chương trình cần được thiết kế khoa học, tác động đồng bộ đến cả bốn thành tố cấu thành năng lực, trong đó đặc biệt chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy khoa học, tư duy phản biện trước nguồn tin số, cùng các kỹ năng khai thác dữ liệu lớn, vận dụng trí tuệ nhân tạo và các phần mềm chuyên ngành đặc thù quân sự. Việc tổ chức thực hiện cần đổi mới theo hướng kết hợp linh hoạt giữa tập trung và tại chỗ, giữa đào tạo trực tiếp với trực tuyến, đồng thời tăng cường mối liên kết chặt chẽ giữa nhà trường với các cơ sở nghiên cứu, viện thiết kế và doanh nghiệp công nghệ lớn. Qua đó, mỗi giảng viên trẻ không chỉ nắm vững thao tác kỹ thuật đơn thuần mà còn có năng lực làm chủ công nghệ, giải quyết sáng tạo các bài toán thực tiễn đặt ra từ đơn vị và nhà trường.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường vai trò lãnh đạo, quản lý của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với quá trình phát triển năng lực. Hệ thống thể chế, thiết chế quản lý và chính sách đãi ngộ đóng vai trò định hướng, thúc đẩy và bảo đảm sự đồng bộ trong toàn bộ quá trình phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông của giảng viên trẻ. Cần nghiên cứu, chuẩn hóa hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực công nghệ thông tin và truyền thông thành các chuẩn mực cụ thể, rõ ràng, phù hợp với đặc thù từng chuyên ngành, chức trách và vị trí việc làm. Công tác kiểm tra, đánh giá phải thực hiện thực chất, lấy hiệu quả ứng dụng thực tế và sản phẩm công việc làm thước đo chính, khắc phục triệt để bệnh hình thức trong phong trào thi đua. Song song với đó, cần hoàn thiện hệ thống cơ chế khen thưởng, tôn vinh kịp thời và tạo động lực phát triển mạnh mẽ đối với những cá nhân tích cực đổi mới, sáng tạo, ứng dụng thành công công nghệ số. Cấp ủy, chỉ huy các cấp phải luôn gương mẫu đi đầu, tạo mọi điều kiện thuận lợi về thời gian, kinh phí và môi trường làm việc để giảng viên trẻ yên tâm cống hiến, phát huy tối đa tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh chính trị vững vàng trong thực hiện nhiệm vụ.
Thứ ba, xây dựng môi trường giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và bảo đảm đồng bộ các điều kiện hạ tầng kỹ thuật hiện đại. Môi trường hoạt động thực tiễn và hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin là không gian vật chất trực tiếp để giảng viên trẻ vận dụng, kiểm nghiệm và từng bước hoàn thiện năng lực nghề nghiệp. Các nhà trường Quân đội cần tập trung nguồn lực đầu tư chuẩn hóa, hiện đại hóa hạ tầng mạng, các phòng học thông minh, trung tâm mô phỏng chiến đấu và hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành bảo đảm tính kết nối thông suốt, an toàn. Việc phát triển hệ thống học liệu số, số hóa tài liệu giảng dạy, tài nguyên nghiên cứu phải được đẩy mạnh gắn liền với các quy định bảo mật nghiêm ngặt của Quân đội. Đặc biệt, cần thiết lập các không gian thử nghiệm công nghệ và trí tuệ nhân tạo an toàn trên nền tảng dữ liệu không mật, tạo điều kiện cho giảng viên được tự do nghiên cứu, thử nghiệm, khai thác và làm chủ các giải pháp công nghệ tiên tiến. Môi trường văn hóa học thuật trong khoa, bộ môn cần duy trì bầu không khí cởi mở, khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau giữa các thế hệ giảng viên, qua đó tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phong trào ứng dụng công nghệ lan tỏa sâu rộng.
Thứ tư, phát huy cao độ tính tích cực, chủ động tự học, tự nghiên cứu và tự rèn luyện của bản thân mỗi giảng viên trẻ. Nhân tố chủ quan từ phía người học giữ vai trò quyết định trực tiếp và mang tính chất quyết định đối với sự chuyển biến thực chất về năng lực của từng cá nhân. Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển với tốc độ vũ bão, mọi tác động từ bên ngoài chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thông qua ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và sự nỗ lực không ngừng của giảng viên trẻ. Mỗi cán bộ, giảng viên phải biến quá trình học tập, cập nhật kiến thức công nghệ thành nhu cầu tự thân, xây dựng kế hoạch tự phát triển cá nhân gắn chặt chẽ với nhiệm vụ chuyên môn hằng ngày. Cần chủ động khai thác triệt để các nguồn tài nguyên mở trên mạng internet, tích cực tham gia các diễn đàn chuyên môn, mạnh dạn đảm nhận các đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụng công nghệ mới để rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng thực hành. Đồng thời, trong suốt quá trình tự học và ứng dụng công nghệ, giảng viên trẻ phải luôn giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ tuyệt đối các quy định về an toàn, bảo mật thông tin quân sự, xứng đáng là lực lượng xung kích đi đầu trong công cuộc chuyển đổi số của Quân đội.
Phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông của giảng viên trẻ nhà trường Quân đội là yêu cầu khách quan, cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng Quân đội hiện đại. Việc triển khai hiệu quả các giải pháp trên sẽ góp phần quan trọng nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà trường quân đội thông minh, hiện đại trong tình hình mới.