Thiết thực hướng tới kỷ niệm 70 năm ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/2016), ngày 25/11, tại Hà Nội, Bộ Quốc phòng chủ trì phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Toàn quốc kháng chiến - Ý chí bảo vệ độc lập, tự do và bài học lịch sử”.

Quang cảnh hội thảo.

Sức mạnh của ý chí quyết tâm bảo vệ độc lập, tự do

Gần 100 tham luận được gửi đến hội thảo với nội dung phong phú, luận giải khoa học, sâu sắc đã góp phần làm sáng tỏ thêm nhiều nội dung của sự kiện Toàn quốc kháng chiến.

Báo cáo đề dẫn hội thảo do Trung tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND nhấn mạnh: Cách đây 70 năm, vào đêm 19/12/1946, với ý chí “thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”, toàn dân tộc Việt Nam nhất tề đứng dậy, anh dũng chống thực dân Pháp xâm lược, mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc. Tiếng súng Toàn quốc kháng chiến thể hiện sự tiếp nối truyền thống kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, “Mở đầu thiên anh hùng ca bất diệt của chiến tranh nhân dân Việt Nam” dưới thời đại Hồ Chí Minh.

Trung tướng Nguyễn Trọng Nghĩa đọc báo cáo đề dẫn hội thảo.

Toàn quốc kháng chiến - cuộc tổng giao chiến đầu tiên - mở đầu cuộc chiến tranh cách mạng Việt Nam, diễn ra đồng loạt trên các đô thị Bắc Vĩ tuyến 16, với sự hưởng ứng, phối hợp của quân dân khắp mọi miền Tổ quốc, đã thu được những thắng lợi quan trọng, tạo tiền đề chuyển đất nước vào chiến tranh, tiến hành cuộc kháng chiến lâu dài. Sự kiện đó, thể hiện tài nghệ lãnh đạo, chỉ đạo chiến tranh của Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Để phát động Toàn quốc kháng chiến là cả một quá trình chuẩn bị thế và lực của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa non trẻ. Toàn dân tộc ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đoàn kết một lòng, đồng tâm khắc phục mọi khó khăn, thử thách, tập trung xây dựng nhà nước của nhân dân, vì nhân dân, xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, diệt trừ “giặc dốt”, thanh toán “nạn đói”, xây dựng một xã hội mới; tiến hành đấu tranh chống “thù trong, giặc ngoài”, kháng chiến ở miền Nam, đối phó quân Tưởng ở miền Bắc, tìm cơ hội để tránh cuộc chiến tranh, bảo vệ thành quả cách mạng… đưa dân tộc vượt qua tình thế hiểm nghèo - “nghìn cân treo sợi tóc”, đủ sức bước vào cuộc kháng chiến toàn quốc.

Với tham luận “Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ - Lời thề thiêng liêng của dân tộc Việt Nam”, Đại tá, PGS, TS Vũ Như Khôi, Viện Khoa học xã hội và nhân văn Quân sự, Học viện Chính trị nhấn mạnh: Trước hành động xâm lược hiếu chiến của giặc Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định ý chí sắt đá của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta: “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Lời khẳng định của Chủ tịch Hồ Chí Minh là phục dựng lời thề “Dựng lại nghiệp xưa họ Hùng” của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, lời tuyên cáo trong bài thơ “Nam quốc sơn hà Nam Đế cư” thời Lý, tiếp nối bản “Tuyên ngôn Độc lập” của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó vừa là lời của Tổ quốc, của dân tộc thiết tha kêu gọi mọi con Lạc, cháu Hồng đứng lên giữ nước, vừa là lời tuyên bố đanh thép với thực dân cướp nước và toàn thế giới ý chí quyết tâm bảo vệ Tổ quốc của dân tộc Việt Nam.

Trung tướng Phạm Hồng Cư chia sẻ những kỉ niệm với các chiến sĩ trẻ.

Là một nhân chứng được sống trong những thời khắc lịch sử ấy, Trung tướng Phạm Hồng Cư, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam chia sẻ những cảm xúc của ông là khi được nghe lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến. Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến chính là nội dung bài giảng chính trị đầu tiên của ông, bao gồm 5 vấn đề: Vì sao chúng ta phải kháng chiến; quyết tâm kháng chiến của nhân dân ta; đánh như thế nào; lời kêu gọi dành cho bộ đội, tự vệ, dân quân; Hồ Chí Minh khẳng định niềm tin tất thắng.

Trung tướng Phạm Văn Dỹ, Chính ủy Quân khu 7 trong tham luận “Xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh - Nam bộ thành đồng góp sức toàn quốc kháng chiến” khẳng định, quân - dân Nam bộ đã đi đầu trong cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc và đó là một trong những cơ sở quan trọng để Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh hình thành nên đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Tính đến cuối năm 1946, về tổ chức, trên toàn chiến trường Nam bộ có tổng cộng 30 đơn vị vũ trang tập trung cấp chi đội và tiểu đoàn với khoảng 15.000 người, chưa kể 3 đơn vị hải ngoại tại 3 khu 7, 8, 9 và các Ban công tác tại Thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn... Ngày 19/12/1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ, lực lượng vũ trang Nam bộ khẩn trương bước vào giai đoạn lịch sử mới, cùng nhân dân và lực lượng vũ trang cả nước tiến hành Toàn quốc kháng chiến. Hướng về Hà Nội và phối hợp cùng chia lửa với Thủ đô Hà Nội, ngay sau khi nhận lệnh Toàn quốc kháng chiến, ngày 20/12/1946 các Đội tự vệ thành và Đội cảm tử ở Sài Gòn đồng loạt nổ súng tiến công địch. Khắp các địa phương phía Nam diễn ra những trận “kinh tế chiến”, “giao thông chiến”..., giam chân 40.000 quân viễn chinh Pháp trên chiến trường Nam bộ, góp phần làm phá sản ý đồ hòng tiến công ra miền Bắc của quân địch.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Ngô Thị Thanh Hằng cho rằng, trận chiến oai hùng 60 ngày đêm của quân, dân Thủ đô Hà Nội mở đầu kháng chiến chống thực dân Pháp là một trong những trang sử chói lọi của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Đảng bộ và quân dân Hà Nội đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, kìm chân địch 2 tháng trong thành phố, gấp đôi thời gian Trung ương yêu cầu cho Thủ đô, tạo điều kiện cho cả nước bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ.

Phân tích thái độ các cường quốc Pháp, Anh, Trung Hoa, Mỹ và Liên Xô trước sự trở lại xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp, GS, Nhà giáo Nhân dân Vũ Dương Ninh, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, ta đã đưa ra đối sách mềm dẻo cần thiết từ Hiệp định sơ bộ 6/3 đến Tạm ước 14/9 để tranh thủ thời gian xây dựng lực lượng, chuẩn bị cho chiến tranh nhân dân chống xâm lược. Khoảng thời gian đó không dài nhưng có ý nghĩa hết sức quan trọng và thiết thực đối với một dân tộc vừa giành được chính quyền, phải đối phó với “thù trong giặc ngoài”, sẵn sàng bước vào cuộc kháng chiến đầy thử thách. Đó cũng là thời gian để lại nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng về sự kết hợp giữa đối nội và đối ngoại, giữa lập trường kiên định với biện pháp mềm dẻo, giữa nhân nhượng sách lược với quyết tâm chiến lược, giữa tranh thủ khả năng hòa bình với chuẩn bị tiến hành chiến tranh. Nhờ đó, toàn thể nhân dân vững bước tiến vào cuộc kháng chiến gìn giữ nền độc lập, bảo vệ Nhà nước Dân chủ Cộng hòa.

Tập trung đi sâu, phân tích, Đại tá, PGS, TS Đỗ Văn Đơ, Viện trưởng Viện Khoa học nghệ thuật Quân sự, Học viện Quốc phòng trong tham luận “Toàn quốc kháng chiến - Một số vấn đề về nghệ thuật quân sự” đã làm rõ 5 vấn đề: Xác định rõ kẻ thù và phân hóa kẻ thù; chủ động phát động toàn quốc kháng chiến chính là nghệ thuật lựa chọn thời cơ mở đầu cuộc chiến tranh tự vệ; nghệ thuật tổ chức xây dựng kế hoạch và điều hành tác chiến; nghệ thuật sử dụng lực lượng; nghệ thuật vận dụng các hình thức chiến thuật, phương thức hoạt động tác chiến phù hợp. Việc chủ động mở đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946 thắng lợi gắn liền với sự kế thừa, vận dụng và phát triển, sáng tạo của nghệ thuật quân sự Việt Nam. Đó chính là nghệ thuật đánh thắng địch về quân sự trên chiến trường.

Thể hiện quyết tâm “Độc lập hay là chết”, lời thề sắt son của đồng bào Nam bộ, tham luận “Từ Nam bộ kháng chiến đến Toàn quốc kháng chiến - Sự khẳng định ý chí và quyết tâm bảo vệ nền độc lập, tự do của dân tộc” của Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Thân Thị Thư cũng khẳng định: Với đường lối cách mạng đúng đắn, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua biết bao nhiêu ghềnh thác chông gai vì mục đích cuối cùng, giữ cho được độc lập dân tộc, giữ vững được chính quyền trong hoàn cảnh bị nhiều kẻ thù bao vây và chống phá. Trong hoàn cảnh khó khăn đó, không lúc nào Bác ngơi suy nghĩ về cuộc kháng chiến của đồng bào Nam bộ. Trước khi lên đường sang Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi đồng bào Nam bộ, trong đó nêu rõ: “Đồng bào Nam bộ là dân nước Việt Nam. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi!”, đó như là một lời khẳng định về sự thống nhất vẹn toàn của Tổ quốc. Đồng bào Nam bộ hiểu rằng, cuộc kháng chiến sẽ còn rất gian khổ và lâu dài, nhưng những chiến sĩ cách mạng với ý chí và quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc vẫn vững tin vào một ngày toàn thắng.

Về chủ trương sử dụng các biện pháp ngoại giao nhằm tìm kiếm cơ hội giữ gìn hòa bình, tránh xảy ra chiến tranh của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, thể hiện rõ thiện chí của Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam đã được TS Đặng Đình Quý, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao khẳng định trong tham luận “Ngoại giao Việt Nam dân chủ cộng hòa trước Toàn quốc kháng chiến - Bài học cho công tác đối ngoại trong giai đoạn hiện nay”.

Các đại biểu trao đổi bên lề hội thảo.

Tiếp tục phát huy tinh thần Toàn quốc kháng chiến

Kết luận bế mạc hội thảo, Trung tướng Lê Chiêm khẳng định, các tham luận và báo cáo của các đại biểu, nhân chứng lịch sử, với nhiều nội dung phong phú và chất lượng khoa học cao; góp phần khẳng định và làm sáng tỏ thêm nhiều vấn đề quan trọng, nhiều khía cạnh mới, đặc sắc về sự kiện Toàn quốc kháng chiến - biểu tượng sáng ngời của ý chí kiên cường, lòng quả cảm “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh; có giá trị thời đại sâu sắc và trường tồn với thời gian.

Hội thảo đã tập trung làm rõ các vấn đề: Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, quân và dân cả nước đã tích cực, chủ động, chuẩn bị chu đáo mọi mặt cho Toàn quốc kháng chiến; thực hiện đường lối kháng chiến “Toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính”, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đi đến thắng lợi hoàn toàn. Thành công đó là kết quả của nhiều yếu tố; trong đó, có sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; tinh thần chủ động, sáng tạo, ý chí và quyết tâm sắt đá bảo vệ nền độc lập tự do của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Nhiều ý kiến phát biểu, tham luận của các đồng chí lãnh đạo, nhân chứng lịch sử và các nhà khoa học đã khẳng định, cung cấp nhiều tư liệu quý về quá trình đấu tranh giữ vững chính quyền năm đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám; về cuộc đấu tranh chống “thù trong, giặc ngoài” và hoạt động đối ngoại nhằm cứu vãn nền hòa bình của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt là quá trình chuẩn bị cả thế và lực để quân và dân cả nước kiên cường chiến đấu, góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.

Trung tướng Lê Chiêm kết luận hội thảo.

Trung tướng Lê Chiêm yêu cầu, sau hội thảo lần này, các cơ quan, đơn vị, học viện, nhà trường trong toàn quân cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nhằm đưa các kết quả nghiên cứu trên được hiện thực hóa đầy đủ, sâu sắc hơn nữa trong thực tiễn; trở thành động lực thúc đẩy cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng vũ trang cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ; góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

“Tôn vinh những người làm nên lịch sử, hiểu rõ tầm vóc, giá trị và vận dụng bài học kinh nghiệm rút ra từ lịch sử hào hùng Toàn quốc kháng chiến là cơ sở quan trọng để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục nỗ lực phấn đấu, thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới” - Trung tướng Lê Chiêm nhấn mạnh.

Với nội dung phong phú, luận giải khoa học, sâu sắc, hội thảo đã góp phần làm sáng tỏ thêm nhiều nội dung của sự kiện Toàn quốc kháng chiến. Đây thực sự là những đóng góp quan trọng và thiết thực cho công tác nghiên cứu khoa học về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, về 30 năm chiến tranh cách mạng, về chiến tranh nhân dân Việt Nam, về Đảng, về Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, về nhân dân và Quân đội nhân dân Việt Nam Anh hùng.

Với ý nghĩa đó, hội thảo là một trong những hoạt động thiết thực hướng tới kỷ niệm 70 năm ngày Toàn quốc kháng chiến; góp phần vào việc tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng, nêu cao lòng tự hào, tự tôn dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, truyền thống đại đoàn kết... cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, tạo nên sự thống nhất cao về tư tưởng, ý chí và hành động trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.